Skąd wzięły się zasady
Sen no Rikyū i szkoły
Sen no Rikyū ukształtował japońską ceremonię herbacianą, a trzy szkoły wywodzą się z jego rodziny. Kim był, co zmienił i czym różnią się te szkoły.
Zarezerwuj ceremonię herbacianą w ogrodzie ↗Szybka odpowiedź
Sen no Rikyū (1522–1591) to mistrz herbaty, któremu w największym stopniu przypisuje się ukształtowanie japońskiej ceremonii parzenia herbaty – faworyzował rustykalną prostotę i estetykę wabi. Z jego rodziny wywodzą się trzy szkoły: Omotesenke, Urasenke i Mushakōjisenke, zwane łącznie san-senke. Różnią się one drobnymi szczegółami, takimi jak intensywność ubijania herbaty, dlatego gospodarz może prosić o nieco inne ruchy.
Rikyū i jego czasy
Według Wikipedii Rikyū urodził się w Sakai, obecnie w prefekturze Osaka. Uczył się sztuki herbaty u mieszkańca Sakai, Kitamuki Dōchina, a następnie u Takeno Jōō, który również jest związany z estetyką wabi, oraz praktykował zen w Daitoku-ji w Kioto. W 1579 roku został mistrzem herbaty Ody Nobunagi, a po śmierci Nobunagi – Toyotomiego Hideyoshiego, i stał się najbardziej wpływową postacią w świecie chanoyu. Japońska organizacja turystyczna nazywa go prawdopodobnie najbardziej znaną postacią w historii japońskiej herbaty.
Co zmienił
Wikipedia podaje, że Rikyū na nowo określił zasady domu herbacianego, ogrodu herbacianego, naczyń i przebiegu ceremonii, a także wprowadził znacznie mniejszy dom herbaciany i rustykalne misy ceramiczne wykonane specjalnie do herbaty. W późniejszych latach korzystał z maleńkich pomieszczeń, takich jak dwutatamowy Tai-an, który według Wikipedii został uznany za Skarb Narodowy. Misy raku powstały dzięki jego współpracy z twórcą dachówek. Preferował proste, lokalnie wytwarzane przedmioty zamiast drogich importowanych i rozwinął styl wabi w ceremonii herbacianej, ceniąc piękno odnajdywane w rzeczach prostych.
Zasady, które przetrwały
Japońska organizacja turystyczna podaje, że Rikyū uważał, iż każde spotkanie należy cenić, ponieważ nigdy nie da się go w pełni odtworzyć, oraz że określił cztery zasady ceremonii: harmonię, szacunek, czystość i spokój. Wikipedia przytacza je jako wa, kei, sei i jaku i przypisuje ideę ichi-go ichi-e — jeden raz, jedno spotkanie — koncepcji jego nauczyciela, którą Rikyū podążał. Współcześni mistrzowie hołdują tym samym zasadom — podaje organizacja turystyczna — niezależnie od szkoły, do której należą.
Po Rikyū
Wikipedia donosi, że Hideyoshi nakazał Rikyū popełnienie rytualnego samobójstwa w 1591 roku, mimo ich długiej zażyłości. Jego rodzina przetrwała. Jego zięć Sen Shōan odtworzył kiotyjski ród Sen, a syn Shōana, Sen Sōtan, poprowadził go dalej. Według Wikipedii prawnuki Rikyū założyły szkoły Omotesenke, Urasenke i Mushakōjisenke, a ceremonia rozprzestrzeniła się następnie od daimyō i samurajów do mieszczan. Japońska organizacja turystyczna podaje, że dziś istnieją dziesiątki szkół ceremonii herbacianej.
Trzy rody
Wikipedia wyjaśnia nazwy. Omotesenke oznacza przedni dom Sen, a Urasenke — tylny dom Sen, od położenia każdej siedziby na pierwotnym majątku. Mushakōjisenke bierze nazwę od ulicy Mushakōji, gdzie osiadła ta gałąź. Trzy rody znane są łącznie jako san-senke, trzy domy Sen. Wikipedia dodaje, że szkoła Urasenke wprowadziła ryūrei — herbatę przygotowywaną i podawaną przy stołach, z gospodarzem i gośćmi na krzesłach — początkowo dla gości niebędących Japończykami.
Różnice, które możesz zauważyć
Szkoły różnią się drobnymi szczegółami stylistycznymi. Wikipedia podaje, że szkoła Omotesenke ubija herbatę krócej niż Urasenke, co pozostawia mniej piany na powierzchni, oraz że Omotesenke używa zarówno niebarwionej bambusowej miotełki, jak i ciemniejszej, podczas gdy Urasenke stosuje niebarwiony bambus. Strony Omotesenke wymieniają dwukrotne obrócenie misy herbacianej. Gospodarz może należeć do dowolnej ze szkół, więc pokazywane ruchy mogą różnić się od opisanych na tej stronie. Niezależnie od szkoły cztery zasady są wspólne, a wskazówek gospodarza należy przestrzegać.
Najczęściej zadawane pytania
Kim był Sen no Rikyū?
XVI-wieczny mistrz herbaty z Sakai, który służył Oda Nobunaga i Toyotomi Hideyoshi i jest uważany za najważniejszy wpływ na japońską ceremonię parzenia herbaty, według Wikipedii.
Jakie są trzy szkoły herbaty?
Omotesenke, Urasenke i Mushakōjisenke, trzy linie rodu Sen wywodzące się od Rikyū, znane łącznie jako san-senke.
Czy szkoła ma znaczenie dla odwiedzającego?
Tylko w drobnych gestach, takich jak to, o ile obraca się misę. Postępuj zgodnie ze wskazówkami gospodarza.
Co oznacza wabi w herbacie?
Wikipedia podaje, że wabi pierwotnie oznaczało cichą lub surową wytworność, naznaczoną pokorą, powściągliwością, prostotą i niedoskonałością, oraz że Rikyū kładł na nią nacisk.
Źródła