Co dzieje się podczas ceremonii parzenia herbaty

Czym jest ceremonia herbaciana w Kioto

Ceremonia herbaciana znana jest po japońsku jako chanoyu lub sado, droga herbaty. Japońska Narodowa Organizacja Turystyczna opisuje ją jako proste zadanie — przygotowanie napoju dla gościa — podniesione do rangi sztuki i jako kameralny wyraz omotenashi, czyli całym sercem troski o gości. Jej centrum stanowi matcha, sproszkowana zielona herbata, przygotowywana przez gospodarza w ustalonej kolejności ruchów zwanej temae. Zadaniem gościa jest przede wszystkim przyjmowanie: obserwować, pić i dziękować.

Skąd wywodzi się rytuał

Wikipedia wywodzi ubijaną sproszkowaną herbatę od mnicha Eisai, który przywiózł ją do Japonii z Chin około końca XII wieku, i podaje, że buddyjskie klasztory po raz pierwszy używały jej w rytuałach religijnych. Ceremonia przybrała współczesną formę w XVI wieku za sprawą Sen no Rikyū, który preferował rustykalną prostotę, znacznie mniejszy pawilon herbaciany i estetykę wabi. Japońska organizacja turystyczna wymienia cztery zasady, które wyznaczył dla ceremonii: harmonię, szacunek, czystość i spokój. Przewodnik po Sen no Rikyū i szkołach opowiada tę historię w całości.

Czytaj dalej: Sen no Rikyū i szkoły

Pełne spotkanie i godzina, którą rezerwujesz

Formalne spotkanie herbaciane, chaji, zazwyczaj obejmuje pełny posiłek kaiseki, po którym następuje gęsta i rzadka herbata, a według Wikipedii może trwać do czterech godzin. Chakai to prostsze spotkanie ze słodyczami i rzadką herbatą. Japońska organizacja turystyczna zauważa, że wiele miejsc oferuje skrócone wersje, które mogą lepiej odpowiadać zagranicznym gościom, i ten pawilon herbaciany jest jednym z nich: organizator określa czas ceremonii na 50 minut do godziny. Spodziewaj się wprowadzenia do herbaty, nie pełnej formalności chaji.

Godzina w pawilonie herbacianym, krok po kroku

Organizator opisuje jeden przebieg dla każdej grupy, a kalendarz podaje godziny rozpoczęcia każdego dnia. Mistrz herbaty odprawia ceremonię, a druga połowa ma charakter praktyczny. W cenie są dwie filiżanki matchy z Uji, jedna przygotowana przez gospodarza, a druga przez Ciebie, więc poniższa lista obejmuje całą godzinę, w kolejności podanej przez organizatora:

• Przewodnik wita Cię i przedstawia ogród, który organizator przypisuje architektowi krajobrazu Ogawie Jiheiowi VII.
• Krótka prelekcja przybliża filozofię i tradycje stojące za ceremonią.
• Mistrz herbaty przygotowuje matchę, a Ty przyglądasz się temu.
• Pijesz miskę tej matchy z tradycyjnym japońskim słodyczem.
• Ubijasz i przygotowujesz własną miskę, a mistrz herbaty Cię prowadzi.
• Następnie sesja pytań, a potem wspólne zdjęcie na tle ogrodu.

Twoja własna miska i narzędzia

Druga połowa godziny to część, którą odwiedzający zapamiętują. Wikipedia wyjaśnia, że miotełka, chasen, jest rzeźbiona z jednego kawałka bambusa, że łyżeczka do herbaty, chashaku, odmierzająca proszek z pojemnika do miski, oraz że matchę ubija się z gorącą wodą, tworząc cienką herbatę. W tej herbaciarni mistrz herbaty prowadzi Cię, gdy ubijasz i przygotowujesz własną miskę, a następnie ją pijesz. Organizator wymienia drugą filiżankę jako przygotowaną przez Ciebie, więc kosztujesz własnej pracy.

Czy trzeba znać etykietę?

Nie. Japońska organizacja turystyczna twierdzi, że każdy, kto ma okazję uczestniczyć w ceremonii parzenia herbaty, powinien starać się zachować właściwe gesty, a także że drobne faux pas zawsze się wybacza. Dodaje, że rytuały inscenizowane, by pokazać procedurę odwiedzającym, nie wymagają formalnego stroju. W tej herbaciarni mistrz herbaty prowadzi Cię przez miskę, którą przygotowujesz samodzielnie, więc przyjście z ciekawością liczy się bardziej niż przyjście ze scenariuszem. W następnej sekcji wymieniono kilka nawyków, które warto znać.

Pięć nawyków, które warto znać

Pochodzą one od japońskiej organizacji turystycznej i szkół herbacianych. Istnieją dziesiątki szkół, każda z subtelnymi różnicami, więc wskazówki gospodarza zawsze mają pierwszeństwo przed jakąkolwiek listą, w tym tą. Organizacja turystyczna podaje również, że herbatę pije się mniej więcej trzema łykami, a ostatni najlepiej zakończyć słyszalnym dźwiękiem, który mówi gospodarzowi, że ci smakowało. Te nawyki są drobne i żaden z nich nie wymaga ćwiczeń:

• Najpierw zjedz słodycz. Wagashi je się przed podaniem herbaty, aby jego słodycz spotkała się z delikatną goryczą herbaty, zamiast ją niwelować.
• Ukłoń się gospodarzowi przed wypiciem. Strony etykiety samej szkoły Omotesenke opisują, jak goście kłaniają się sobie nawzajem, a następnie kłaniają się gospodarzowi, zanim wypije się miseczkę.
• Podnieś miseczkę i obróć ją lekko, aby nie pić z jej przedniej strony. Następnie weź łyk.
• Pochwal herbatę i miseczkę kilkoma słowami. Organizacja turystyczna podaje, że od gości oczekuje się komplementowania smaku i miseczki.
• Po wypiciu obróć miseczkę z powrotem do pierwotnej pozycji i przez chwilę się jej przyjrzyj, zanim ją odstawisz.

Słowa, które możesz usłyszeć

Kilka japońskich terminów pojawia się na każdej ceremonii herbacianej, a Wikipedia i japońska organizacja turystyczna je definiują. Żadnego nie trzeba zapamiętywać, a gospodarz zwykle wypowiada każdy z nich, gdy nadchodzi jego kolej. Mają znaczenie głównie dlatego, że słyszenie ich we właściwym miejscu ułatwia śledzenie sekwencji, oraz dlatego, że pojawiają się na stronach rezerwacyjnych, w opisach muzealnych i w herbaciarniach w całym Kioto:

• Temae: procedura parzenia i podawania herbaty.
• Chawan: misa do herbaty, oraz chasen: bambusowa trzepaczka.
• Wagashi: tradycyjny słodycz spożywany przed herbatą.
• Chashitsu: pokój herbaciany z podłogą z tatami i wnęką.
• Omotenashi: całkowite oddanie w opiece nad gośćmi.

Klęczenie, krzesła i strój

Podczas formalnej ceremonii goście siedzą w pozycji seiza, zgodnie z informacjami japońskiej organizacji turystycznej, a mistrz ceremonii tradycyjnie nosi kimono. Wikipedia dodaje, że ubiór na spotkaniu herbacianym jest zazwyczaj stonowany i konserwatywny, aby nie rozpraszać uwagi. Jeśli klęczenie sprawia Ci trudność, poinformuj gospodarza przy przybyciu i zapytaj, jakie są możliwości. Herbata na krzesłach, zwana ryūrei, istnieje właśnie z tego powodu: Wikipedia podaje, że narodziła się w szkole Urasenke dla gości spoza Japonii, którym wygodniej było siedzieć. Druga karta na tej stronie to ceremonia herbaciana w Gion oferowana na krzesłach.

Czego ta herbaciarnia nie oferuje

Rezerwacja wiąże się z trzema ograniczeniami, które organizator jasno określa. W Sakaguchian, czyli u organizatora, nie ma możliwości wypożyczenia kimona. Dzieci w wieku 7 lat i młodsze nie mogą wejść. Duże torby i bagaże nie są dozwolone w środku. Sama ceremonia herbaciana odbywa się niezależnie od pogody, a grupy prywatne lub małe grupy mogą dokonać rezerwacji. Jeśli którekolwiek z tych ograniczeń wyklucza Twój plan, lepiej dopasowana może być ceremonia w Gion na krzesłach lub ceremonia herbaciana w kimonie — obie pojawiają się jako karty na tej stronie.

Dla kogo to nie jest

Formalna chaji z posiłkiem i gęstą herbatą trwa godzinami i to nie jest to. Ktoś, kto oczekuje długiej, cichej, ściśle formalnej ceremonii, znajdzie tu godzinę bliższą pokazowi z własnoręcznym przygotowaniem misy. Podróżni, którzy chcą nosić kimono, potrzebują innego biletu; rodziny z dzieckiem w wieku 7 lat lub młodszym nie mogą dołączyć, a każdy podróżujący z walizką musi zostawić ją gdzie indziej. Niektórzy goście uznają też czas za zbyt krótki, więc wybierz inną opcję, jeśli chcesz dłuższych lekcji.