Wat er gebeurt tijdens een theeceremonie

Wat een theeceremonie in Kyoto is

De theeceremonie staat in het Japans bekend als chanoyu of sado, de weg van de thee. De nationale toerismorganisatie van Japan beschrijft het als een eenvoudige taak, een drankje bereiden voor een gast, verheven tot kunstvorm, en als een kleinschalige uiting van omotenashi, wat betekent gasten met heel je hart verzorgen. Het middelpunt is matcha, een poedergroene thee, door de gastheer bereid in een vaste volgorde van bewegingen die temae heet. De taak van een gast is vooral ontvangen: kijken, drinken en dank je wel zeggen.

Waar het ritueel vandaan komt

Wikipedia herleidt geklopte poederthee tot de monnik Eisai, die het rond het einde van de twaalfde eeuw vanuit China naar Japan bracht, en stelt dat boeddhistische kloosters het voor het eerst gebruikten in religieuze rituelen. De ceremonie kreeg haar moderne vorm in de zestiende eeuw dankzij Sen no Rikyū, die eenvoudige landelijkheid verkoos, een veel kleiner theeshuis en de esthetiek van wabi. De toerismorganisatie van Japan noemt vier principes die hij voor de ceremonie vastlegde: harmonie, respect, zuiverheid en rust. De gids over Sen no Rikyū en de scholen vertelt het verhaal in zijn geheel.

Lees verder: Sen no Rikyū en de scholen

Een volledige bijeenkomst en het uur dat je boekt

Een formele theebijeenkomst, een chaji, omvat meestal een volledige kaiseki-maaltijd gevolgd door dikke en dunne thee, en volgens Wikipedia kan die tot vier uur duren. Een chakai is een eenvoudiger bijeenkomst met zoetigheden en dunne thee. De toerismorganisatie van Japan merkt op dat veel locaties verkorte versies aanbieden die beter bij buitenlandse gasten passen, en dit theeshuis is er daar één van: de organisator stelt de ceremonie op 50 minuten tot een uur. Verwacht een kennismaking met thee, niet de volledige formaliteit van een chaji.

Het uur in het theeshuis, stap voor stap

De organisator beschrijft één verloop voor elke groep, en de kalender vermeldt de aanvangstijden van elke dag. Een theemeester voert de ceremonie uit, en de tweede helft wordt hands-on. Twee kopjes matcha uit Uji zijn inbegrepen, één bereid door de gastheer en één door u, dus de onderstaande lijst vormt het volledige uur, in de volgorde die de organisator aangeeft:

• Een gids verwelkomt u en stelt de tuin voor, die de organisator toeschrijft aan landschapsontwerper Ogawa Jihei VII.
• Een korte uiteenzetting belicht de filosofie en tradities achter de ceremonie.
• De theemeester bereidt matcha terwijl u toekijkt.
• U drinkt een kom van die matcha met een traditioneel Japans zoetje.
• U klopt en bereidt uw eigen kom, met de theemeester als uw gids.
• Daarna volgt een vragenronde, en vervolgens een groepsfoto met de tuin op de achtergrond.

Uw eigen kom, en het gereedschap

De tweede helft van het uur is het deel dat bezoekers bijblijft. Wikipedia legt uit dat de klopper, de chasen, uit één stuk bamboe wordt gesneden, dat de theelepel, de chashaku, het poeder van het caddiebusje in de kom doseert, en dat matcha met heet water wordt opgeklopt tot dunne thee. In dit theehuis begeleidt de theemeester u terwijl u klopt en een eigen kom bereidt, en u drinkt die op. De organisator vermeldt het tweede kopje als door u bereid, zodat u uw eigen werk proeft.

Moet u de etiquette kennen?

Nee. De Japanse toeristische organisatie zegt dat iedereen die de kans krijgt een theeceremonie bij te wonen, de juiste bewegingen zou moeten proberen te volgen, en ook dat kleine misstappen altijd door de vingers worden gezien. Ze voegt eraan toe dat rituelen die worden opgevoerd om de procedure aan bezoekers te tonen, geen formele kleding vereisen. In dit theehuis loodst de theemeester u door de kom die u zelf maakt, dus nieuwsgierig aankomen is belangrijker dan aankomen met een script. De volgende sectie somt de weinige gewoonten op die de moeite waard zijn om te kennen.

Vijf gewoonten die het kennen waard zijn

Deze komen van de Japanse toerismorganisatie en de theescholen. Er bestaan tientallen scholen, elk met subtiele verschillen, dus de instructies van de gastheer gaan altijd voor op welke lijst dan ook, inclusief deze. De toerismorganisatie zegt ook dat de thee in ongeveer drie slokken wordt gedronken, waarbij de laatste idealiter eindigt met een hoorbaar geluid dat de gastheer vertelt dat het u gesmaakt heeft. De gewoonten zijn klein, en geen ervan vereist oefening:

• Eet eerst het snoepje. De wagashi wordt gegeten voordat de thee wordt geserveerd, zodat de zoetheid de zachte bitterheid van de thee ontmoet in plaats van teniet te doen.
• Buig voor de gastheer voordat u drinkt. De eigen etiquettepagina's van Omotesenke beschrijven dat gasten naar elkaar buigen en vervolgens naar de gastheer, voordat er uit een kom wordt gedronken.
• Til de kom op en draai hem licht, zodat u niet van de voorkant drinkt. Neem dan een slok.
• Prijs de thee en de kom met een paar woorden. De toerismorganisatie zegt dat van gasten wordt verwacht dat zij de smaak en de kom complimenteren.
• Draai de kom na het drinken terug naar zijn oorspronkelijke positie en bewonder hem even voordat u hem neerzet.

Woorden die u kunt horen

Bij elke theeceremonie komen een paar Japanse termen voor, en Wikipedia en de Japanse toerismorganisatie definiëren ze. Geen ervan hoeft te worden uit het hoofd geleerd, en de gastheer zal ze meestal noemen zodra ze aan de orde zijn. Ze zijn vooral belangrijk omdat ze op de juiste plek te horen het verloop gemakkelijker te volgen maken, en omdat ze op boekingspagina's, museumborden en in theewinkels in heel Kyoto voorkomen:

• Temae: de procedure voor het bereiden en serveren van de thee.
• Chawan: de theekom, en chasen: de bamboe garde.
• Wagashi: het traditionele zoet dat vóór de thee wordt gegeten.
• Chashitsu: een theekamer, met een tatamivloer en een alkoof.
• Omotenashi: gasten met heel je hart verzorgen.

Knielen, stoelen en wat je aandoet

Bij een formele ceremonie zitten gasten knielend in de seiza-houding, volgens de Japanse toerismeorganisatie, en de theemeester draagt traditioneel een kimono. Wikipedia voegt toe dat kleding bij een theebijeenkomst doorgaans ingetogen en behouden is, om niet af te leiden. Als knielen moeilijk voor je is, vertel het de gastheer bij aankomst en vraag wat mogelijk is. Thee op stoelen, ryūrei genaamd, bestaat om deze reden: Wikipedia zegt dat het begon in de Urasenke-school voor niet-Japanse gasten van wie men dacht dat zij zich comfortabeler zouden voelen als ze zaten. Kaart twee op deze site is een theeceremonie in Gion die op stoelen wordt aangeboden.

Wat dit theehuis niet biedt

Aan de boeking zijn drie beperkingen verbonden, en de organisator vermeldt ze duidelijk. Kimonoverhuur is niet beschikbaar bij Sakaguchian, de aanbieder. Kinderen van 7 jaar en jonger mogen niet naar binnen. Grote tassen en bagage zijn binnen niet toegestaan. De theeceremonie zelf vindt plaats bij regen of zonneschijn, en privégroepen of kleine groepen kunnen boeken. Als een van deze beperkingen je plan uitsluit, past een ceremonie in Gion op stoelen of een kimono-theeceremonie misschien beter, en beide staan als kaarten op deze site.

Voor wie dit niet is

Een formele chaji, met zijn maaltijd en dikke thee, duurt uren, en dat is dit niet. Wie een lange, stille, strikt formele ceremonie wil, zal het uur eerder ervaren als een demonstratie met een kom die je zelf hanteert. Reizigers die een kimono willen dragen hebben een ander ticket nodig, gezinnen met een kind van 7 jaar of jonger kunnen niet deelnemen, en wie met een koffer reist moet die elders achterlaten. Sommige bezoekers vinden de tijd ook kort, dus kies een andere optie als je lange lessen wilt.